📊 Biểu đồ kế toán — Thông tư 99/2025

Kế toán trong 1 phút

Kế toán ghi lại mọi nghiệp vụ tiền – hàng của doanh nghiệp theo một quy tắc duy nhất: mỗi nghiệp vụ ghi ít nhất hai tài khoản, tổng bên Nợ luôn bằng tổng bên Có (ghi sổ kép). Nhờ vậy, ở bất cứ thời điểm nào:

TÀI SẢN  =  NỢ PHẢI TRẢ  +  VỐN CHỦ SỞ HỮU

• Tài sản: thứ doanh nghiệp đang có và kiểm soát (tiền, hàng, máy móc, khoản khách còn nợ…).
• Nợ phải trả: tiền doanh nghiệp còn nợ người khác (người bán, ngân hàng, nhà nước, người lao động…).
• Vốn chủ sở hữu: phần còn lại thuộc về chủ — vốn góp cộng lợi nhuận giữ lại.

Doanh thu làm vốn chủ sở hữu tăng, chi phí làm vốn chủ sở hữu giảm. Vì vậy trong kỳ có thể viết rộng ra:

TÀI SẢN + CHI PHÍ  =  NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU + DOANH THU

Bên trái ghi Nợ khi tăng, bên phải ghi Có khi tăng. Chữ "Nợ", "Có" chỉ là tên hai cột của sổ, không có nghĩa là "đang nợ" hay "đang có".

Quy tắc ghi Nợ – Có

Mẹo nhớ: tài khoản nằm bên trái phương trình (tài sản, chi phí) tăng bên Nợ; tài khoản nằm bên phải (nợ phải trả, vốn, doanh thu) tăng bên Có.

Ngoại lệ cần nhớ — tài khoản điều chỉnh giảm: 214 Hao mòn TSCĐ và 229 Dự phòng tổn thất tài sản nằm trong nhóm tài sản nhưng dư Có; 419 Cổ phiếu mua lại nằm trong nhóm vốn nhưng dư Nợ; 521 Giảm trừ doanh thu ghi Nợ.

Thông tư 99/2025 thay đổi gì

Từ năm tài chính bắt đầu 01/01/2026, chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99/2025/TT-BTC (Bộ Tài chính ban hành 27/10/2025) thay cho Thông tư 200/2014. Những điểm chính liên quan hệ thống tài khoản:

• Danh mục còn 71 tài khoản cấp 1 (TT200 có 76).
• Thêm 215 Tài sản sinh học (súc vật nuôi, cây trồng) và 332 Phải trả cổ tức, lợi nhuận.
• Bỏ 161, 417, 441, 461, 466, 611, 631.
• Đổi tên một số tài khoản quen thuộc: 112 thành Tiền gửi không kỳ hạn, 155 thành Sản phẩm, 242 thành Chi phí chờ phân bổ, 3387 thành Doanh thu chờ phân bổ…
• Thêm tài khoản chi tiết 82112 cho chi phí thuế TNDN bổ sung theo quy định thuế tối thiểu toàn cầu.
• Doanh nghiệp được chủ động mở thêm tài khoản chi tiết phù hợp quản lý của mình, miễn bảo đảm lập được báo cáo tài chính theo quy định.
• Báo cáo "Bảng cân đối kế toán" được gọi là Báo cáo tình hình tài chính.

Bảng đầy đủ ở thẻ Sơ đồ tài khoản phía trên (đánh dấu mới / đổi tên).

Doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể đang áp dụng chế độ kế toán riêng (trước đây là Thông tư 133/2016). Nội dung trang này để học và tham khảo — khi lập sổ sách thật, hãy đối chiếu văn bản gốc của Bộ Tài chính và hỏi kế toán / kiểm toán viên.

Sơ đồ chữ T — đọc thế nào

Mỗi tài khoản vẽ như chữ T: bên trái là Nợ, bên phải là Có. Ví dụ tài khoản 112 sau ba nghiệp vụ:

              112 – Tiền gửi không kỳ hạn
        Nợ                         │                     Có
  (1) Góp vốn             500      │  (3) Trả người bán        220
  (7) Khách trả tiền      330      │  (4) Mua máy lạnh          60
                                   │
  Cộng phát sinh Nợ       830      │  Cộng phát sinh Có        280
  Số dư cuối kỳ Nợ        550      │

Số dư = Tổng Nợ − Tổng Có (với tài khoản dư Nợ). Thẻ Mô phỏng sổ cho bạn bấm từng nghiệp vụ và xem các chữ T thay đổi.

Định khoản các nghiệp vụ hay gặp

Kết chuyển cuối kỳ — từ sổ ra lãi lỗ

1. Kết chuyển doanh thu và thu nhập: Nợ 511, 515, 711 / Có 911.
2. Kết chuyển chi phí: Nợ 911 / Có 632, 635, 641, 642, 811.
3. Tính thuế TNDN: Nợ 821 / Có 333, rồi kết chuyển Nợ 911 / Có 821.
4. Chênh lệch còn lại trên 911 là lợi nhuận sau thuế: lãi thì Nợ 911 / Có 421, lỗ thì Nợ 421 / Có 911.

Sau bước này, các tài khoản đầu 5 – 9 về 0; chỉ còn tài khoản đầu 1 – 4 mang số dư sang kỳ sau và lên Báo cáo tình hình tài chính. Số liệu phát sinh của đầu 5 – 8 lên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.

Lỗi người mới hay gặp

• Nghĩ "Nợ" là đang nợ tiền → nhầm chiều ghi. Hãy nghĩ Nợ = cột trái.
• Quên ghi giá vốn khi bán hàng → lãi bị thổi phồng, tồn kho sai.
• Ghi cả tiền thuê một năm vào chi phí tháng đầu → tháng đầu lỗ, các tháng sau lãi ảo. Dùng 242 và phân bổ.
• Lẫn tiền riêng của chủ với tiền công ty → không đối chiếu được.
• Không đối chiếu số dư 112 với sổ phụ ngân hàng mỗi tháng.